Taiichi Ohno’nun “Bu iş olmaz diyenlere” “Siz falcı mısınız?” sözü, sadece bir alay ya da sert bir eleştiri değil; Toyota Üretim Sistemi’nin (TPS) felsefi ve kültürel temel taşlarından biri. Bu anekdot, Ohno’nun deneysel öğrenme, aksiyona dayalı problem çözme ve zihinsel dirençlilik anlayışını yoğun bir şekilde özetler.
“Siz falcı mısınız?”
Peki, neden “Bu iş olmaz” demek, Ohno’ya göre falcılıkla eşdeğerdir? Bu soruyu dört temel eksen üzerinde inceleyelim:
Felsefi Köken: Deneyimcilik (Empiricism) ve Bilgiye Yaklaşım
Ohno, “önceden denemeden ‘olmaz’ demek” yaklaşımını, akıldan spekülasyonla bilgi üretmeye karşı bir tepki olarak görür. Bu, David Hume ve John Dewey gibi deneyimci düşünürlerin fikirlerine paraleldir:
Gerçek bilgi, eylemden, denemeden, başarısızlıktan sonra öğrenmeden doğar.
Ohno’ya göre:
Bir fikir “teorik olarak” mantıksız görünsede, gerçek dünya koşullarında test edilmeden reddedilemez.
“Olur mu öyle şey!” demek, bilgiyi statik ve kendini bilmiş bir zihniyetle ele almak demektir.
Oysa gerçek öğrenme, gemba’da (işin yapıldığı yerde) deneyerek, küçük adımlarla, hata yaparak olur.
Denemeden “olmaz” demek, geleceği bildiğinizi iddia etmektir. Ama kimse geleceği bilemez. Sadece deneyerek keşfedebilirsin.
Bu yüzden Ohno, “falcı” metaforunu kullanır:
Çalışanlara küçük deneyler yapma özgürlüğü verir.
Hata yapmak suç değil, öğrenme fırsatıdır.
“Bu iş olmaz” demek yerine, “Nasıl olabilir?” sorusu sorulmalıdır.
TPS Bağlamında: Kaizen ve Deneme-Yanılma Kültürü
Toyota’da “kaizen” (sürekli iyileşme), sadece iyileştirme değil, aynı zamanda “denemeyi cesaretlendiren bir kültür” demektir. Bu kültürü inşa etmek için Ohno:
Çalışanlara küçük deneyler yapma özgürlüğü verir.
Hata yapmayı suç değil, öğrenme fırsatı olarak görür.
“Bu iş olmaz” demek yerine, “Nasıl olabilir?” sorusunu sormaya yönlendirir.
Ohno, bir mühendisin “Bu sistem asla çalışır gibi görünmüyor” dediğini duyunca, “O zaman sen onu çalışır hale getir” demiştir.
Bu yaklaşım, psikolojik güvenlik (Amy Edmondson’un tanımıyla) yaratır:
İnsanlar fikirlerini rahatça test edebilir.
“Hayır” demek kolaydır; “Evet, ama nasıl?” demek zordur — ve değerlidir.
Are you a fortune teller?
Dil ve Güç: “Olur mu öyle şey!” Söyleminin Sosyal Dinamikleri
Ohno, “Bu iş olmaz” ifadesinin genellikle hiyerarşik, korumacı ve statükocu bir zihniyetin ürünü olduğunu bilir:
Üst düzey yöneticiler: “Maliyet artar, başarısız oluruz.”
Tecrübeli çalışanlar: “Biz bunu 20 yıldır böyle yapıyoruz.”
Yeni fikirler ise bu söylemlerle sessizce bastırılır.
Ohno’nun “Siz falcı mısınız?” sorusu, bu gizli otoriteyi sorgular:
“Senin tahminin mi geçerli, yoksa gerçek dünya mı?”
“Denemeden nasıl bu kadar emin olabiliyorsun?”
Bu soru, gücü geriye çevirir:
Artık “olmaz” diyen kişi, savunmaya geçmek zorundadır. Ve savunması, “çünkü ben öyle düşünüyorum” değil, “çünkü şunu denedik ve şöyle oldu” olmalıdır.
Günümüzde Relevansı: İnovasyon, Yenilik ve Liderlik
Bu anekdot, günümüzde startup kültüründen sağlık sistemlerine, eğitimden kamu yönetimine kadar yaygın bağlamlarda geçerli:
Silicon Valley felsefesi: “Fail fast, learn faster.” (Çabuk başarısız ol, çabuk öğren.)
Psikolojide: “Katastrofik düşünme” (her şeyin başarısız olacağına dair varsayım) bilişsel bir çarpıtmadır.
Ohno’nun sözü, yenilik karşıtı direncin en zarif eleştirisidir. Ve liderler için bir çağrıdır:
Ekibinizde “olmaz” diyenleri susturmayın; onlara ‘Peki, nasıl olabilir?’ diye sorun. Ve ilk önce siz deneyin.
Sonuç: “Falcı” Sorusu, Bir Davettir
Ohno’nun “Siz falcı mısınız?” sorusu, aslında bir davettir:
“Gel, birlikte deneyelim. Belki olmaz… ama belki de senin hayal ettiğinden daha iyi olur.”
Bu soru, korkuyu meraka, reddetmeyi keşfetmeye, statükoyu dönüşüme çevirir.
Ve belki de en önemlisi:
Geleceği tahmin etmeye çalışanları değil, geleceği yapanları değerli görür.
Ohno’nun Kendi Sözleriyle bitirelim:
“People who say ‘it can’t be done’ without trying are like fortune-tellers. Do you have a crystal ball? Can you see the future? If you haven’t tried, you don’t know. And if you don’t know, you have no right to say it can’t be done.”
Denemelerimizi kayıt altına alabildiğimiz, hem yaptıklarımızı hem gelişimimizi takip edebildiğimiz Kata Koçluğu asistanına kullanmak isterseniz:
